8 Sağlıklı Birey Psikiyatri Hastanesine Yatırıldı: Sonuçlar Tüm Psikiyatri Dünyasını Sarstı

1973 yılında psikoloji bilimini derinden etkileyen ve akıl hastalıklarına yönelik teşhislerin güvenilirliğine şüphe düşüren önemli bir çalışma gerçekleştirildi. Rosenhan Deneyi olarak adlandırılan bu araştırma, “sağlıklı” bireylerin kısa zaman içinde nasıl “hasta” kategorisine sokulabileceğini gözler önüne serdi. Stanford Üniversitesi’nin psikoloji profesörü olan David L. Rosenhan’ın bu çalışması, dönemin psikiyatri teşhislerinin doğruluğu konusunda ciddi soru işaretleri uyandırdı.

Rosenhan, akıl sağlığı sorunları taşıyan kişiler üzerinde gerçekleştirilen teşhislerin ne denli yanıltıcı olabileceğine dair bir cevap arıyordu. Bir hastanın, gerçekten psikiyatrik bozukluğu olup olmadığını anlamak istedi ve bunun için tarih boyunca en cesur psikolojik deneylerden birine girişti.

Deneyin Katılımcıları ve Soru İşaretleri

Rosenhan, kendisi dahil toplamda 8 gönüllü seçti: 3 kadın ve 5 erkek. Bu kişiler, geçmişte hiç psikiyatrik tanı almamış ve psikolojik sorun yaşamamış bireylerdi. Farklı mesleklerden gelen katılımcılar arasında psikologlar, öğrenciler, ev hanımları, ressamlar ve psikiyatri uzmanları bulunuyordu. Amaç, tamamen sağlıklı olan insanların da hastalık belirtileri gösterebileceği fikrini test etmekti.

Tek Belirti ve Simüle Edilen Hastalık

Rosenhan, katılımcılardan, yalnızca bir semptom bildirmelerini istedi: “Kafamda bir ses var, bana ‘boş’ ve ‘pat’ kelimelerini söylüyor.” Bu seçilen belirti, hem tehlikesiz görünmesi hem de psikiyatristlerin dikkatini çekmek için yeterince dikkat çekici ve garip bir yapıya sahipti. Bireyler, bu belirtinin ardından hastanelere yatırılmaya başlandı ve hastalık teşhisi kondu.

İlginç olan ise, hastaneye yatıştan sonra katılımcılar tamamen normal davranışlar sergileyordular, halüsinasyon veya davranış bozukluğu göstermiyorlardı. Ancak, uzmanlar onların sağlıklı olduğunu fark edemediler ve teşhislerini değiştirmediler.

Hastanedeki Günler ve Psikiyatri Süreci

Katılımcılar, ortalama 19 gün boyunca hastanede kaldılar. Gözlemler sırasında, hasta olduklarını gösteren davranışlara rağmen, personel onları hastalık tanılarına uygun şekilde değerlendirmeye devam etti. Personel, hastalara genellikle mesafeli davranıyor, göz teması kurmuyor ve onları “dosya numarasına göre” işlem görülen hastalar olarak görüyorlardı. Ayrıca, verilen ilaçlar gizlice yutuluyor, hasta sayısına uygun olmayan tutumlar sergileniyordu.

Özellikle şaşırtıcı olan ise, hastane içindeki gerçek hastaların bile, bu “sahte hastalar” hakkında söyledikleri ve fısıldadıklarıydı. Bazı gerçek hastalar, onlara “Sen buraya ait değilsin. Gazeteci ya da araştırmacısın” gibi sözler söylemişti. Katılımcılar, hastaneden çıkışlarını ise “remisyon” şeklinde ve genellikle ciddi bir iyileşme olmaksızın sağladılar.

Deney Sonuçları ve Psikolojik Etkiler

1973’te yayınlanan bu sonuçlar, psikiyatri alanında büyük bir sarsıntı yarattı. Akıl hastalıklarının teşhislerinin kesin olmadığı ve önyargı ile bağlamdan büyük ölçüde etkilendiği ortaya çıktı. Bir kez “hasta” etiketi konulunca, tüm davranışlar bu etiketle uyumlu şekilde yorumlandı ve hastaların iyileşmesi bile olumsuz yönde etkileniyordu.

Sosyal izolasyon, iletişimsizlik ve nesneleştirilme gibi psikolojik faktörlerin, hastaların iyileşme sürecini zorlaştırdığı görüldü. Diğer hastaların bile, sahte deneklerin normal davranışlarını fark ettiği halde, profesyonellerin bu durumu fark edememesi büyük bir adaletsizlikti. Rosenhan’ın bu çalışması, akıl hastalıklarının teşhisinde ne kadar büyük bir yanılma payı olabileceğine ve hastane ortamının sağlıklı bireyleri “hasta gibi” hissettirebileceğine dikkat çekti.