Antalya’da Geleneksel Yöntemlerle Pekmez Üretimi: Köklü Bir Ticaret ve Kültürel Miras

Antalya’nın İbradı ilçesine bağlı Ürünlü köyünde, nesilden nesile aktarılan geleneksel yöntemlerle pekmez yapımı yeniden hayat buluyor. Üzümün bakımından toplanmasına, kaynatılmasına kadar her aşamada özveri ve titizlikle gerçekleştirilen üretimde, doğallık ön planda tutuluyor.

Üreticiler, üzüm yetiştirirken modern değil, tamamen doğal ortamda ve geleneksel usullere uygun davranıyor. Bağlarının bakımı ve budama işlemlerini büyükleriyle beraber öğrenmiş olan Mustafa Bozkurt, atalarının tekniklerini devam ettirerek, üzümün sağlıklı ve kaliteli olmasını sağlıyor. Kaynatan üzümün doğal olmasına özen gösteriyor; ilaç kullanmak yerine kükürt ve bordo bulamacı gibi geleneksel yöntemlere başvuruyor.

Doğal Küller ve Saklama Hikayeleri

Üreticiler, pekmez yapımında tercih ettiği külün, incir veya meşe ağacından olmasına dikkat ediyor. Bozkurt, şunları söylüyor: “Kullandığımız küller, tat ve sağlık açısından büyük önem taşıyor. Incir veya meşe külü, pekmeze hem lezzet katıyor hem de sağlık açısından faydalı oluyor. Bu geleneksel yöntem, hem doğal hem de daha sağlıklı bir ürün ortaya çıkarıyor.”

Yavaş ve Zorlu Üretim Süreci

Pekmez yapımının, yaklaşık 24 saati aşan uzun ve zahmetli bir süreç olduğunu anlatan Bozkurt, bu sırada üzümün toplanma, kaynatma ve köpürme aşamalarını detaylandırıyor. Üzümler kaynatılıp 6-7 saat boyunca sürekli dikkatle takip edilerek, şıranın özsuyunun çıkarılması sağlanıyor. Ardından, kül ekleme ve durulama işlemleriyle ürün tamamlanıyor; tüm bu aşamalar büyük bir emek ve sabır gerektiriyor.

Geleneksel pekmez yapımındaki en önemli noktalardan biri, kullanılan külün ve dikkatli kaynatma sürecinin sağlığa olan katkısı. Ürünler, doğal ve katkısız yöntemlerle hazırlandığı için sağlık açısından tercih ediliyor, hem de lezzetiyle öne çıkıyor.

Sağlık ve Doğallık Odaklı Üretim

Rahime Gümüş, pekmezin sağlık açısından değeri ve geleneksel yöntemlerle yapılmasının önemini vurguluyor: “Küllü pekmez, özellikle gençler ve çocuklar için oldukça sağlıklı ve faydalı bir doğal şifa kaynağıdır. Toprak kullanmadan, külden yapıldığında sağlık açısından daha güvenlidir. Asbest içermeyen doğal malzemelerle yapılan pekmez, en sağlıklısıdır.”

Yerli üzüm çeşitlerine de değinen Gümüş, “Dimlit ve ak üzüm, özellikle yerli bağlarımızda bolca bulunur. Bu üzümler, ince kabukları ve tatlı yapısıyla pekmezde kullanıma çok uygundur. Ayrıca, torba içinde saklanabildikleri için yağmur ve çamurdan korunurlar ve yıl boyunca tazeliğini korurlar.”

Gümüş, doğal üretim sürecinde arıların da pekmeze olan ilgisini gözlemlediğini belirtiyor ve ekliyor: “Doğal ortamda üretildiği için arılar da pekmeze ilgi gösterir. Bu da ürünümüzün doğallığını ve kalitesini gösteriyor. Üzümümüzü sıktıktan sonra kül ekliyoruz, pekmezimiz hazır hale geliyor.”

Sağlığa Katkıları ve Lezzet Sırrı

Gümüş, pekmezin, özellikle kansızlık ve demir eksikliği gibi sorunlara iyi geldiğini söylüyor: “Bal yerine pekmez tüketilmesini öneriyorum. C vitamini ile alındığında, demir emilimi artar ve kan yapıcı etkisi güçlenir. Çocuklar ve ciddi kansızlık hastaları için ideal bir doğal besin.”

Rafiya Özdemir ise pekmezin kendine özgü lezzetinin ve doğal yapısının sırrını anlatıyor: “Annemi örnek alıp pekmez yapmaya başladım. Üzümlerimiz yerli ve çok lezzetli. Üzerine attığımız meşe, incir ve ceviz külü ise şıranın tat ve kaliteye katkı sağlayan önemli öğeler. Bu yöntemle hazırlanan pekmez, hem sağlıklı hem de çok leziz.”